Co to jest sjesta? Odkryj jej historię i praktyki

Co to jest sjesta i gdzie jest praktykowana?

Zastanawiasz się, co to jest sjesta i gdzie jest praktykowana? Pewnie od razu na myśl przychodzi Ci słoneczna Hiszpania, upalne popołudnia i zamknięte na cztery spusty sklepy. I masz rację, sjesta to symbol tamtejszej kultury, ale czy wiesz, że jej korzenie sięgają znacznie głębiej, a praktykuje się ją nie tylko na Półwyspie Iberyjskim? Przygotuj się na podróż po krajach, gdzie popołudniowy odpoczynek to nie fanaberia, lecz codzienna konieczność.

Historia i geografia popołudniowego relaksu

Sjesta to dla wielu po prostu krótka drzemka we wczesnych godzinach popołudniowych, często po obfitym obiedzie. To czas na regenerację, złapanie oddechu i nabranie sił na dalszą część dnia. Chociaż dziś najsilniej kojarzona jest z Hiszpanią, ten uroczy zwyczaj ma swoje korzenie w starożytnym Rzymie. Tamtejsi mieszkańcy, zmęczeni upałem i obowiązkami, przerywali pracę w tak zwanej „szóstej godzinie dnia”. Właśnie od łacińskiego słowa sexta, oznaczającego „szóstą”, wzięła się nazwa sjesty. W zależności od pory roku ta szósta godzina wypadała między 13:00 a 15:00.

Dziś popołudniowy odpoczynek jest powszechny w niektórych regionach najcieplejszych krajów Europy, takich jak Hiszpania, Włochy, Grecja, Malta czy Chorwacja. Ale to nie wszystko! Sjesta jest również popularna za oceanem, między innymi w Argentynie, Brazylii i Meksyku. To pokazuje, że potrzeba odpoczynku w obliczu upału i intensywnego życia jest uniwersalna.

Sjesta w Hiszpanii: więcej niż tylko drzemka

Hiszpania – to właśnie z nią sjesta jest najbardziej utożsamiana. Ten zwyczaj to integralna część hiszpańskiej kultury, a jego obecność jest ściśle związana z gorącym klimatem panującym w znacznej części kraju. Podczas letnich miesięcy upały bywają wręcz nieznośne, a normalna praca staje się praktycznie niemożliwa.

Oficjalnie sjesta w Hiszpanii rozpoczyna się o godzinie 14:00 i trwa do około 17:00. Pamiętaj jednak, że to dość elastyczne ramy. Nie zdziw się, jeśli w niektórych miejscach, zwłaszcza na południu Hiszpanii, sklepy czy kioski zamykają się już o 13:00. W czasie sjesty na głucho zamknięte są również wszystkie urzędy, a jeśli masz coś ważnego do załatwienia, musisz to zrobić rano albo późnym popołudniem. Pamiętaj też, że większość banków obsługuje klientów jedynie do godziny 14:00! Możesz poczuć się jak turysta zagubiony w czasie, szukający otwartego sklepu z wodą w środku palącego słońca.

Kto może pozwolić sobie na sjestę w Hiszpanii?

Niestety, nie każdy Hiszpan może swobodnie korzystać z popołudniowej drzemki. Najczęściej na sjestę udają się właściciele małych i średnich sklepów oraz lokali usługowych. Duże supermarkety i galerie handlowe funkcjonują bez przerwy przez cały dzień, więc jeśli dopadnie Cię głód, a wszystkie bary są zamknięte, zawsze możesz szukać ratunku w markecie.

A co Hiszpanie robią podczas sjesty? Udają się na obiad do restauracji lub, jeśli tylko mają taką możliwość, wracają do domu. Często też ucinają sobie krótką drzemkę, aby nabrać sił na wieczór. Hiszpanie uwielbiają spędzać wieczory w barach i restauracjach w gronie przyjaciół czy rodziny. To nie jest naród, który po pracy zamyka się w czterech ścianach – wieczorne wyjścia to podstawa ich życia towarzyskiego. Zatem sjesta to dla nich czas naładowania baterii przed prawdziwym życiem po zmroku.

Sjesta dziś – czy nadal istnieje?

Mimo silnego zakorzenienia w kulturze, badania Fundacji ds. Edukacji pokazują, że sjesta w Hiszpanii powoli ewoluuje. Dziś tylko 16,2% Hiszpanów regularnie korzysta ze sjesty, 22% robi to czasami, a 3,2% tylko w weekendy. Co zaskakujące, aż dla 58,6% Hiszpanów sjesta po prostu nie istnieje w ich codziennym grafiku. To efekt współczesnego tempa życia i globalizacji.

Co ciekawe, najwięcej zwolenników sjesty znajdziesz w Andaluzji, a najmniej w Kraju Basków i Galicji. Odpowiedź jest prosta – w Andaluzji jest piekielnie gorąco, а temperatury latem potrafią dochodzić do 50 stopni Celsjusza! Wyobraź sobie, że musisz biegać z tacą jako kelner w takim upale – sjesta jest po prostu niezbędna do normalnego funkcjonowania.

Małe miasteczko Ador, niedaleko Walencji, poszło nawet o krok dalej. W 2015 roku burmistrz uchwał prawo gwarantujące mieszkańcom popołudniowy odpoczynek! Wszystko tam zamyka się między drugą a piątą po południu, a hałas musi być ograniczony do minimum. Rodzice są zachęcani do trzymania dzieci w domach, a gra w piłkę na zewnątrz jest surowo zabroniona, żeby nikt nie zakłócał świętego czasu sjesty. To pokazuje, jak głęboko zakorzeniona jest ta tradycja w niektórych regionach.

Sjesta w Grecji: czas na syrtaki po drzemce

Również w Grecji poobiednia sjesta jest wciąż bardzo popularna. Grecy, podobnie jak Hiszpanie, cenią sobie czas wolny, który mogą poświęcić na smaczny posiłek, spotkanie ze znajomymi lub po prostu odpoczynek od pracy. Popołudniowa sjesta w Grecji trwa zazwyczaj od godziny 13:00 do około 17:00. W tym czasie większość sklepów jest zamknięta, a życie miasta zwalnia.

Czas greckiej sjesty jest dość elastyczny. Jeśli na przykład właściciel sklepu uzna, że potrzebna jest mu drzemka, nie będzie miał oporów, by wcześniej zamknąć swój lokal. Tak jak Hiszpanie, Grecy również uwielbiają spędzać ciepłe wieczory przy pysznym jedzeniu i w gronie znajomych, dlatego wykorzystują czas sjesty na odpoczynek przed wieczorną zabawą. Wieczorne życie w tawernach i na placach to kwintesencja Grecji, a sjesta pozwala naładować baterie przed tymi radosnymi chwilami.

Sjesta we Włoszech: dolce far niente w godzinach popołudniowych

Włochy to kolejny europejski kraj, w którym wciąż praktykuje się zwyczaj sjesty. Jednak nie dotyczy to całego kraju – na poobiedni odpoczynek częściej udają się mieszkańcy południowej części Włoch. Wynika to z faktu, że w tym rejonie temperatury są wyższe, a w miesiącach letnich wręcz nieznośne.

Podczas sjesty miasta i miasteczka zupełnie się wyludniają. Zamknięte są sklepy, urzędy, bary i restauracje. Może być to na początku nieco frustrujące dla turystów z innej części Europy, którzy wczesnym popołudniem mają zwyczaj jeść obiad lub chcą kupić wodę do picia. Godziny sjesty różnią się w zależności od regionu, ale najczęściej rozpoczyna się ona o godzinie 13:00 lub 14:00 i trwa do 16:00 lub 17:00. Pamiętaj o tym, planując swoje włoskie wakacje, żeby nie paść ofiarą zamkniętych drzwi i pustych ulic.

Jak przyzwyczaić się do sjesty jako turysta?

Pobyt w krajach, w których obowiązuje sjesta, może być na początku nieco problematyczny dla turystów z innej części Europy. Dla osób nieprzyzwyczajonych do tego, że wczesnym popołudniem na kilka godzin życie w miasteczku lub mieście całkowicie zamiera, przestawienie się na taki tryb życia może zająć nieco czasu.

Jeśli chcesz więc załatwić coś ważnego w urzędzie lub zrobić zakupy, najlepiej uczyń to przed południem. Warto też przestawić się na jedzenie obiadu w późniejszych godzinach. Podczas pobytu w Hiszpanii, Grecji czy Włoszech w czasie sjesty najlepiej rób to, co lokalni mieszkańcy – zjedz pożywny posiłek, odpocznij i nabierz sił na długie, ciepłe wieczory. To idealna okazja, by zwolnić, poczuć rytm życia miejscowych i prawdziwie zrelaksować się na urlopie. Odpuszczenie sobie pędu i przyjęcie lokalnego stylu życia to najlepszy sposób na pełne doświadczenie sjesty.

Korzyści, jakie daje sjesta: moc popołudniowej drzemki

Od wielu lat naukowcy z różnych krajów prowadzą badania nad drzemką, a ich wyniki są zaskakujące. Okazuje się, że sjesta, czyli popołudniowa drzemka, ma udowodnione korzyści dla naszego rytmu biologicznego. Dlaczego? Po jedzeniu duża część naszej krwi przepływa z układu nerwowego do układu trawiennego w celu trawienia. To sprawia, że ciało czuje się zmęczone i powoduje senność. Ponieważ w Hiszpanii jesteśmy również przyzwyczajeni do spożywania bardzo obfitych posiłków, efekt senności jest zwielokrotniony.

Czas trwania drzemki nie powinien jednak przekraczać 30 minut. Jeśli śpisz dłużej, możesz czuć się znacznie bardziej zmęczony niż przed odpoczynkiem, bo wpadniesz w głęboką fazę snu, z której trudno się obudzić. Kimberly Cote, dyrektor Instytutu Badań nad Snem na Uniwersytecie Ontario, twierdzi, że: „Codzienny odpoczynek jest naprawdę zalecany i niezbędny, abyśmy mogli szybciej reagować, mieć świeży umysł, lepszą pamięć i czujność. Wystarczy 10-20 minut, aby zregenerować się i poprawić wydajność. Jeśli w ciągu dnia będziesz spać dłużej niż godzinę, zapadniesz w głęboki sen, z którego trudno będzie się obudzić. Poczujesz się bardziej zmęczony, a jakość Twojego snu w nocy będzie znacznie niższa”.

Sjesta trwająca do 30 minut pomaga obniżyć poziom stresu, sprzyja mechanizmom zapamiętywania, ułatwia naukę po południu i pozwala wydłużyć dzień pracy, ponieważ organizm jest wypoczęty. Badania Amerykańskiej Agencji Kosmicznej (NASA) wykazały, że zaledwie kilka minut snu w pracy może zwiększyć produktywność o 35%, kreatywność o 40% i zdolność podejmowania decyzji o 50%. Nic dziwnego, że za zwolenników drzemek w pracy uważano takie postaci jak Albert Einstein czy Winston Churchill.

Drzemka w pracy nie jest też niczym nadzwyczajnym w Japonii, gdzie pracownicy mają przerwę na lunch oraz na sen. Tymczasem w Polsce nie praktykuje się tak popularnej na południu Europy sjesty. U nas pracujemy standardowo 8 godzin dziennie z 15-minutową przerwą, a poza nią pracodawca wymaga od nas dyspozycyjności i pracy na pełnych obrotach.

Hiszpanie a sen – ciekawe fakty

Niedawna ankieta przeprowadzona przez Flex Centre for Sleep Research wykazała, że średnia ilość nocnego snu Hiszpanów wynosi 7,1 godziny na dobę, co nadal jest prawie godzinę poniżej zalecanych przez ekspertów ośmiu godzin i na podobnym poziomie jak w innych krajach rozwiniętych, takich jak Wielka Brytania, gdzie 70 procent ludzi śpi siedem godzin lub mniej.

Co ciekawe, Hiszpanie chodzą spać później niż ich europejscy sąsiedzi. Według Eurostatu kładą się spać średnio o północy, w porównaniu do Niemców o 22:00, Francuzów o 22:30 i Włochów o 23:00. Może to właśnie ta późna pora kładzenia się spać sprawia, że popołudniowa drzemka jest dla nich tak ważna, by „dociągnąć” do wieczora i cieszyć się życiem towarzyskim.

Historyczne tło hiszpańskich godzin pracy

Jak wspomniałem, słowo „sjesta” pochodzi od łacińskiego sexta. Juan José Ortega, wiceprezes Hiszpańskiego Towarzystwa Snu i ekspert w dziedzinie medycyny snu, wyjaśnia, że Rzymianie przestawali jeść i odpoczywać o szóstej godzinie dnia, co odpowiadało okresowi między 13:00 a 15:00.

Od rzymskich początków sjesta stała się zjawiskiem międzykulturowym, ale to szczególne godziny pracy w Hiszpanii umożliwiły dopasowanie sjesty do ich dnia. Tradycyjnie hiszpański dzień pracy był podzielony na dwie części: ludzie pracowali od 9:00 do 14:00, zatrzymywali się na dwugodzinną przerwę obiadową i wracali do pracy od 16:00 do 20:00.

Ten rozczłonkowany dzień powstał, ponieważ w Hiszpanii po wojnie domowej wiele osób pracowało na dwa etaty, aby utrzymać swoje rodziny – jeden rano, a drugi po południu. Dwugodzinna przerwa pozwalała pracownikom, zwłaszcza tym z obszarów wiejskich, na odpoczynek lub podróż po zakończeniu pierwszej pracy. Od początku lat 50. do początku lat 80. XX wieku Hiszpania doświadczyła bezprecedensowej migracji z obszarów wiejskich do miast, gdzie obecnie mieszka większość jej obywateli. W miastach niewiele osób korzysta ze sjesty, ale wydaje się, że długi dzień pracy pozostał zakorzeniony w kulturze.

Marc Grau, badacz z Harvard University’s Kennedy School i ekspert w dziedzinie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, wyjaśnia, że przez sjestę Hiszpanie spędzają w pracy większą liczbę godzin, niż jest to w rzeczywistości konieczne, aby sprawiać wrażenie bardziej poważnego i zaangażowanego w sprawy organizacji. Na krótką metę może się to wydawać dobre, ale w dłuższej perspektywie może mieć wpływ na motywację, wydajność, satysfakcję z pracy, satysfakcję z życia i oczywiście ma wpływ na życie rodzinne. Może to być dla nas, Polaków, szok, gdybyśmy mieli pracować do 20:00, nawet z dwugodzinną przerwą.

Marzenie o popołudniowej drzemce w Polsce

Korzyści z drzemek jest bardzo wiele. Taki odpoczynek poprawia pamięć i koncentrację. Dodatkowo redukuje stres i pozwala na chwilę oderwać się od bieżących wydarzeń, a po chwili spojrzeć na nie nowymi oczami. Zwiększa to kreatywność i zachęca do poszukiwania unikalnych rozwiązań, a wiadomo, że w pracy jest to niezbędne. Dodatkowo wypoczęci pracownicy czują się lepiej i z większym entuzjazmem podchodzą do swojej pracy, pozytywnie wpływając na otoczenie.

Czy wiedząc o korzystnym wpływie sjesty na nasze życie, chciałbyś ją wprowadzić u siebie? A może ucinasz sobie taką drzemkę w czasie dnia pracy, na przykład podczas przerwy obiadowej? Co uważasz na temat tej tradycji, która od wieków pomaga ludziom radzić sobie z upałem i tempem życia? Może warto, byśmy i my, wzorem krajów południowych, docenili potęgę krótkiej, popołudniowej regeneracji?